1

Historia puławskiej rezydencji

Puławy w rękach magnackich rodzin - od Lubomirskich do Czartoryskich.

„Za Wisłą w tej stronie leży ładna wioseczka u stóp góry ozdobionej u szczytu pałacykiem w stylu włoskim pięknej struktury, o wspaniałych przedsionkach, marmurowych ornamentach, z salonem urządzonym przepysznie. […] Domek ten jest niezaprzeczenie najpiękniejszym okazem nowszej architektury w Polsce”.
Tak opisuje pierwszą puławską rezydencję, wzniesioną w latach 1671 – 1676, Francuz Daleyrac. Jej fundatorami byli ówcześni właściciele Puław – marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski oraz jego żona Zofia z Opalińskich. Jedna z najbardziej oświeconych par ówczesnej Rzeczpospolitej powierzyła wykonanie projektu budowli wybitnemu holenderskiemu architektowi – Tylmanowi z Gameren. Pałac został usytuowany na skraju wysokiej skarpy, a wokół niego rozciągały się barokowe, regularne ogrody.
Po śmierci Lubomirskiego w 1702 roku, dobra puławskie odziedziczyła jego córka Elżbieta, poślubiona Adamowi
>>>

Sieniawskiemu. Niestety już w 1706 roku wojska szwedzkie zniszczyły tylmanowską rezydencję. Rzeczywistą odbudową pałacu, po zburzeniu przez Szwedów, zajęła się Maria Zofia Sieniawska. Ona to, wychodząc za mąż za Augusta Aleksandra Czartoryskiego, wniosła mu w wianie ogromny majątek, w tym Puławy. Nowi właściciele zatrudnili saskiego architekta Jana Zygmunta Deybla, który wzniósł wspaniałą rokokową rezydencję. Wraz z przybyciem Czartoryskich do Puław rozpoczął się okres największej świetności i rozkwitu tego miejsca.
Na przełomie XVIII i XIX wieku Puławy stanowiły centrum życia politycznego, kulturalnego i literackiego. Stało się to za sprawą Adama Kazimierza Czartoryskiego i jego małżonki Izabeli z Flemmingów, którzy sprowadzili na dwór puławski najwybitniejszych artystów (Jan Piotr Norblin), literatów (Julian Ursyn Niemcewicz) i architektów (Christian Piotr Aigner). To tu, w Świątyni Sybilli (1801) i Domu Gotyckim (1809) księżna stworzyła pierwsze muzeum na ziemiach polskich. Stało się ono zalążkiem wielkiego kolekcjonerstwa, kultywowanego do dziś.

3

Muzeum Czartoryskich w Puławach – ideowy testament księżnej Izabeli.

Prezentowana w Muzeum kolekcja podkreśla szeroki zakres zainteresowań kolekcjonerskich rodziny Czartoryskich. Okres puławski zaznaczył się przede wszystkim zbieraniem narodowych relikwii i kultywowaniem pamięci o nich. W salach ekspozycyjnych zaprezentowane są niezwykłej klasy pamiątki związane z historią Polski m.in. militaria, wśród których podziwiać można zbroję husarską czy szablę króla Stanisława Leszczyńskiego. Warto zwrócić uwagę na miniaturowe sarkofagi zawierające szczątki wybitnych Polaków. Ponadto, zaprezentowane zostały również tarcze honorowe z dolnej kondygnacji Świątyni Sybilli oraz przedmioty związane z osobą Tadeusza Kościuszki: figurka na koniu i kamizelka. Szeroki wybór pamiątek zgromadzonych na wystawie to również sentymentalne drobiazgi fundatorki muzeum, wśród których podziwiać można m.in. gałązkę cedru posadzonego przy grobie Jerzego Waszyngtona, gwóźdź z trumny Anny Jagiellonki czy pukiel włosów króla Zygmunta Starego. >>>

4

Różnorodność zbiorów Czartoryskich to nie tylko kolekcja księżnej Izabeli. W salach ekspozycyjnych puławskiego muzeum prezentowane są również pamiątki zgromadzone przez wnuka księżnej, Władysława Czartoryskiego. Kiedy dobra Czartoryskich uległy konfiskacie (1831), zbiory zostały ewakuowane i przewiezione do Paryża. W zakupionej przez Adama Jerzego Czartoryskiego siedzibie emigracyjnej – Hôtel Lambert, puławska kolekcja Czartoryskiej została wzbogacona o nabytki rzemiosła artystycznego, m.in. przedmioty z kości słoniowej czy zbiór emalii ze słynnego ośrodka Limoges we Francji.
Od niedawna kolekcja Czartoryskich stała się własnością państwa. 29 grudnia 2016 roku na Zamku Królewskim w Warszawie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prof. Piotr Gliński podpisał z ks. Adamem Karolem Czartoryskim i Fundacją Książąt Czartoryskich umowę zakupu kolekcji. Rok 2017 to również początek nowych zmian. Od 2 stycznia Muzeum Czartoryskich w Puławach stało się samodzielną placówką podległą Miastu Puławy.
oprac. Maria Jaroszyńska, Grażyna Bartnik